نمایش نوار ابزار

مسئولیت بازرگان و وظیفه ی ما

13387قافله ی مجددان که از صدر اسلام حرکت و تا به امروز ادامه داشته مطمئنا در آینده هم ادامه خواهد داشت ،این کاروان که با سلسله جنبانانی از ائمه وبزرگان دین شروع شده در موقعیت های مختلف درمبارزه با انحرافات وبدعت ها ویا قرائت های تحمیلی ناهمگون با روح دین به مخالفت برخاسته وبا دعوت وفراخوان بازگشت به قرآن وزندگی در سایه ی آن حیاتی مملو از سعادت وسرفرازی را برای جامعه ومردمان عصر خویش طلب نموده اند .

این مصلحان ومجددان به خوبی فهمیده اند که درد این امت اسلامی جز با داروها ونسخه ی شفابخشی که پیامبر بزرگ اسلام برای آن آورد مداوا نخواهد شد واصلاح هر امری بدون مراجعه به قرآن غیر ممکن است .واز آن جائی که اسلام دین همه زمان هاست وبا مقتضیات زمان ومکان سازگار است لذا لازم است که مصلحان ومجددان به این عنصر مهم اهتمام ورزند .واگر به زندگی علمی وسیاسی مهندس بازرگان پرداخته شود بدون شک از حیث توجه به اسلام وقرآن با یک نگاه علمی وعصری وتلاش برای اثبات حقانیت این دین آسمانی وهماهنگی وسازگاری آن با دستاوردهای علمی مشخص می شود که یکی از اصلاحگران نامدار این عصر این شخصیت محقق ومتخص است که با نوشتن ده ها کتاب ومقاله دغدغه های خودرا برای دفاع از ساحت دین ومعرفی آن به نسل جوان وتحصیلکرده نشان داده است .

بازرگان مانند هر مجدد دیگری بر آن بوده تا در روز گاری که پیرایه های زیادی قامت دین را پوشانیده وفاصله زیادی در بین تحصیلکردگان وآموزه های دین ایجاد شده بود وحوزه های علمیه هم با پرداختن به متون ادبی ومنطق وفلسفه ویاکتاب های فقهی شأنی برای کتاب الهی وتفسیر آن قائل نبودند .این فاصله وبیگانگی نسل جوان ویا به نوعی عدم نیاز به آموزه های دینی در حل مشکلات جهان معاصر وهمینطور عدم توانائی متولیان رسمی دین در پاسخگوئی به مسائل فکری وعقیدتی جوانان تحصیلکرده شخصیت هایی مانند مرحوم مهندس بازرگان را وا داشت تا بار دیگر با آوردن قرآن به صحنه ومطرح کردن مجددآن به بیان وجوه اعجاز علمی وغیر علمیش پرداخته وثابت نمایند که این کتاب توانائی عرضه وظهور در همه مقاطع مختلف را دارد .ایشان با بیان این مطلب که حقایق قرآن به وسیله علم قابل تبیین واثباتند (راه طی شده ص۲۳۲)نشان داد دین اسلام هیچ مباینت ومخالفتی با دانش های روز ندارد وبا نوشتن کتاب های مربوطه ثابت کرد که مسلط بودن بر دانش های روز بیشتر می تواند به فهم حقایق دینی کمک کند وانسان را به اسرار هستی راهنمائی کند .او به نظام اندیشه وعلت ومعلول واسباب در نظام هستی معتقداست واندیشه را یکی از اصو ل ثابت اسلام می داند ودین را مشتمل بر مصالح دنیوی واخروی دانسته وعبادت بی روح وبی تأثیر در زندگی انسان که اورا از قید وابستگی به طبیعت وعوامل خارجی نرهاند تلقی می کند .

مرحوم بازرگان با نوشتن کتاب هایی که سالها فقها مباحثی مانند طهارت ونجاست را تدریس نموده ولی از بیان فلسفه وحکمت این موضوعات وتأثیر روحی وجسمی آن ها بر فرد وجامعه خودرا بر حذر می داشته اند .به نکته های مهمی اشاره می کند که می تواند در جوامع اسلامی به معقول بودن بسیاری از احکام فقهی ودینی مربوط باشد یعنی همان تقسیم مشهور علم به علم ادیان وعلم ابدان واهمیت سلامتی فرد وجامعه که در یک جامعه بیمار وناسالم دین هم نمی تواند به خوبی مراعات شود .واز اینجاست که به فهم روح دین ومقاصد شریعت از سوی مصلح بزرگی مانند بازرگان پی می بریم که به ضرورت هایی نیاز بشری توجه نموده وبه جای استفاده ابزاری از دین در مقاطع مختلف مخلصانه به شبهات وپرسش ها پاسخ گفته ویا به صورت مکتوب جواب داده است (مطهرات در اسلام ص۹۵) .اهمیت دادن مهندس به توازن دین ودنیا برگرفته از مطالعه مداوم او در قرآن وکشف رازها وپیدا کردن پاسخ هایی است که سال ها مفسران وقرآن پزوهان به دنبال آن ها بوده اند .زیرا قرآن هم زمان به دنیا وآخرت اهتمام نموده یعنی همانگونه که ۱۱۵ بار دنیا تکرار شده به همان نسبت آخرت هم تکرار شده است .بازرگان با تاکید بر عملگرائی ودوری از انزواطلبی بر این نکته تاکید می کند که اسلام تنها بر جانب عبادات وفراموش کردن کسب روزی دعوت نمی کند ویا بر جانب روحی بدون توجه به مادیات فرانمی خواند.

مهندس بازرگان هر چند تحصیلکرده غرب ودر روزگاری می زیسته که هواداری از اندیشه های مارکسیستی یک نوع ارزش ومایه افتخار محسوب می شد اما اوبانوشتن مارکسیسم علمی وسرخوردگی بشر از مشکلات وگرفتاری های مادی وروحی را وسیله ای برای رو آوردن به اسلام ذکر می کند (دین شناسی معاصر ص۲۱۳) نگاهی به کتاب های ایشان وبحث های که در ارتباط با خدا ،انسان ،قرآن وعلوم نموده به صراحت بیان می نماید که هیچ مسلک ومرامی نتوانسته مانند قرآن مقام ومرتبه انسان را بالا برده وحقوق بشررا ادانماید بازرگان نقش انبیاء را رساندن انسان به خدا وجلوگیری از بت پرستی می داند (راه طی شده ص۴۷)بازرگان به سبب آشنائی با غرب ووضعیت ناگوار کشورهای اسلامی وإشاعه فقر وبیکاری ورواج خرافات وادعیه خوانی وبی سوادی شایع در میان جوامع طرح روی آوردن به قرآن وعمل نمودن به آن وایجاد علاقه به کار وتلاش در جهت مبارزه با انحطاطی بود که دامنگیر کشورهای اسلامی شده بود مرحوم بازرگان با پیگیری سیر نزول قرآن به دنبال پیدا کردن یک راه کار قرآنی جهت متحول نمودن جامعه ورنسانسی عظیم با الگو قرار دادن قرآن در تربیت تدریجی مردمانی است که با دور شدن از قرآن گرفتار انواع خرافات وبدعت ها شده اند .نگاهی به کتاب هایی مانند چهار مقاله ،گمراهان ،راه طی شده ،ونیک نیازی مارا به لب مقاصد واهداف این سیاستمدار متدین بیشتر آشنا می سازد که چگونه از فقر وبیکاری وتنبلی مسلمانان نگران واز اینکه مسلمانان با انتظار نا بجا از مسلمانی ودعاکردن قصد رسیدن به قله های پیروزی را دارند .وبا اکتفاکردن به محبت خالی اهل بیت وعبادات صوری وصوفیگری وانزوا در میدان خدمت وتحقیق وتعهد از اصول کلی دین دور شده واز فضائل اخلاقی بازمانده اند .اوعامل عقب افتادگی مسلمانان را اسلام ندانسته بلکه خود مسلمانان می داند انگاهی به زندگی سیاسی واجتماعی ایشان نشاندهنده علاقه مندی به تحزب ،فعالیت اجتماعی ،راه اندازی مراکز صنعتی ،برای رسیدن به آمال وآرزوهای خود می باشد .

او عبادت را همانند سعدی در نماز و روزه ندانسته بلکه در خدمت به خلق می داند و در زندگی خود هم این نکته را نشان داد .

مهندس بازرگان به عنوان یک مصلح اجتماعی کاملا واقف به دردهای جامعه وروزگار خویش بوده وبرای هریک از آن ها هم نسخه ی لازم را تجویز و با شعارهای بی محتوا و ادعاهای گزاف به شدت مخالفت کرده است در جائی می گوید : اگر ما مسلمان ها به روز سیاه افتاده ایم برای آن است که مسلمانان اسمی وفرضی ونئوریک هستیم نه مسلمان پراتیک(پراگماتیسم در اسلام،ص۱۴) آنچه که از مطالعهئآثار مهندس بازرگان به دست می آید عدم مخالفت دین با علم ،تمدن وپیشرفت وتوسعه ومشوق کار وتلاش وتسخیر طبیعت در جهت تکامل فردی واجتماعی است .یکی از ایده های او این است که باید مسلمین به سر چشمه های اصیل بر گردند ووحدت مسلمانان هم بدون آن محقق نمی شود اونهخ تنها به بیان دردها ودرمان آن ها می پردازد بلکه آفت های اصلی را در غلو ،دنیاپرستی ،ریاکاری وخودپسندی می داند همان دردهایی که روز به روز در جامعه ما در حال افزایشند.
مرحوم بازرگان مسئولیت خودرا انجام داد یعنی عمر خودرا در راه سربلندی اسلام ،ایران وهموطنانش صرف کرد وماهم وظیفه داریم که با یاد او وزنده نگه داشتن نام وخدماتش به نسل معاصر مراتب قدردانی وسپاسگزاری خودرا از این مصلح بزرگ ابراز داریم .بد نیست خاطره ای را که نشاندهنده جایگاه بزرگ ایشان در فهم وتفسیر قرآن است زینت بخش این مکتوب نمایم .یکی از دوستان فاضلم جناب آقای دکتر خالدیان می گفت در مدرسه سپه سالاراساتید محترم جلال الدین همائی وآیة الله کاشانی در باره ی تفاوت روزی انسان هادر قرآن بحث می کردند اما نمی توانستند یکدیگررا قانع کنند ،سرانجام تصمیم گرفتند برای گرفتن پاسخ کامل مطلب را به مهندس بازرگان ارجاع دهند .مهندس بازرگان ضمن توضیحات خود گفتند :این استنباط من است ،اما اگر بخواهید به پاسخ کاملتری برسید من شمارا به علامه احمد مفتی زاده ارجاع می دهم که این هم نشان از متانت ،وقار وسعه صدر این شخصیت بزرگ ومتدین می باشد

دیدگاه ها

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.