عملکرد محافظه‌کارانه دولت چقدر با شرایط بحران تناسب دارد؟/ شجاعت ریسک قربانی حفظ وضع موجود | جلال جلالی‌زاده
نمایش نوار ابزار

عملکرد محافظه‌کارانه دولت چقدر با شرایط بحران تناسب دارد؟/ شجاعت ریسک قربانی حفظ وضع موجود

امید عبدالوهابی
همواره تغییر به عنوان یکی از ارکان اصلی اصلاح امور مورد توجه فعالان سیاسی و اجتماعی قرار گرفته است. کلیدواژه تغییر یا اراده معطوف به تغییر مبین رویکرد موجود در مسائل و به ویژه بحران‌ها است به طوری که بحث از تغییر همیشه در زمانی شکل می‌گیرد که موضوعات در بستر تعاملات عادی و جاری قابل حل و فصل نیستند. در چنین فرآیندی است که سابقه و تاریخچه روش مواجهه اصحاب قدرت با بحران‌ها، تعریفی به نسبت جامع از رویکردهای آن‌ها ـ اعم از رادیکال یا محافظه‌کار ـ را بازتاب می‌دهد.
این روزها که بحث تغییر و ترمیم در کابینه دولت روحانی مطرح می‌شود، باید رویکردهای اعضای ارشد دولت در برخورد با مسائل جاری را مورد بررسی و ارزیابی قرار داد. باید ملاحظه کرد که آیا روحانی توان ایجاد تغییراتی جدی در ساختار دولت را دارد یا خیر؟
جلال جلالی‌زاده فعال سیاسی اصلاح‌طلب، در پاسخ به این پرسش «ابتکار» می‌گوید: کابینه‌ روحانی با محافظه‌کاری همداستان است. دولت روحانی از جنس دولت‌های محافظه‌کار و منفعت‌طلب است نه دولتی که به هر صورت رادیکال و دارای اقتداری رو به جلو باشد. البته خود روحانی را می‌توان از این مسئله مستثنا کرد؛ دولت روحانی اکنون نزد افکار عمومی یک دولت بی‌طرف به اصطلاح ناکارآمد است. با این وجود با آن تعریفی که به اصطلاح محافظه‌کاری اصولگرا یا تحول‌خواه اصلاح‌طلب وجود دارد در قالب اصولگرا و اصلاح‌طلب قرار نمی‌گیرد؛ دولتی است که به نظر من بیشتر به حفظ وضع موجود می‌اندیشد و هیچ تلاشی برای حمایت از فکر روحانی و تحقق وعده‌هایش نمی‌کند.»
عضو شورای مرکزی حزب اتحاد ملت معتقد است: «کابینه تلاش‌ می‌کند که به هر صورتی که شده جایگاه خود را حفظ کند و حاضر به ریسک در حوزه اختیاراتش براساس وعده‌های روحانی نیست. بخش بزرگی از مشکلاتی که به وجود آمده به ناتوانی دولت و مسئولان برمی‌گردد. به عنوان مثال دولتی که بعد از دو دوره نمی‌تواند یک فرماندار دولت احمدی‌نژاد را عوض کند و کسان دیگری برایش تصمیم می‌گیرند و هیچ خط مشی یا هیچ راهکار و راهبردی برای حل مشکلات ندارد قاعدتا محافظه‌کار محسوب می‌شود. این واقعیت را خود روحانی نیز پذیرفته که مردم نسبت به دولتش اعتراض دارند. با این وضعیت کسانی که به هر صورت منافع خود را بر منافع جامعه اولی می‌دانند و در حوزه سیاسی و اقتصادی فاقد توانایی مدیریت بحران هستند یا باید در راستای وعده‌های روحانی تلاش کنند یا کنار بروند».
بهترین راهکار از نگاه جلالی‌زاده روی آوردن به تغییرات رادیکال است: «بهترین راه‌حل فعلی برای روحانی اتخاذ یک روش انقلابی برای تغییر کابینه است که هم به مردم نشان بدهد که تابع نظرات آنهاست و هم اینکه افرادی توانمند و مجرب و متخصص را برای مدیریت بحران به کار گیرد و با قاطعیت برنامه‌های خود را برای عبور از شرایط کنونی به مردم اعلام کند».
اصلاح‌طلبان معتقدند تغییرات رادیکال بهترین گزینه در شرایط فعلی است اما با شناختی که از روحانی دارند این مسئله را غیر قابل دسترسی پیش‌بینی می‌کنند. امری که باید انجام شود ولی موانع متعددی دارد. جلالی‌زاده در این خصوص می‌گوید: «من نیز موافق این قسم تغییرات هستم اما سوال من اینجاست آیا روحانی برای عبور از موانع نباید ایستادگی کند؟ در کل ایران بعد از چهل سال، پنج نفر متخصص کارآمد پیدا نمی‌شوند که بتوانند شعا‍رهای روحانی را محقق کنند؟ چرا نمی‌شود که رابطه‌سالاری و توصیه‌محوری را کنار گذاشت؟ اینها باعث شده نتوانیم موفق شویم و روحانی نیز به خوبی این را می‌داند».

جلالی‌زاده می‌افزاید: «وزرای علوم و آموزش و پرورش از یکسو و وزرای اقتصادی از سوی دیگر وقتی توانایی استفاده بهینه از محدوده اختیارات‌شان را ندارند روحانی باید در قبال آنها ترس‌ها را کنار بگذارد و قوی‌ترین افراد را وارد کابینه کند. اکنون بهترین فرصت برای تغییر کابینه روحانی است، هرچند که او نیز در ایجاد تغییرات بسیار محافظه‌کار است. با توجه به پیشینه روحانی من زیاد خوش‌بین نیستم اما این فشارهایی که امروز در مورد دولت او مطرح شده است او را ناگزیر به تن دادن به واقعیت سیاسی خواهد کرد».
و درباره شخصیت محافظه‌کار روحانی اینگونه هشدار می‌دهد: «او اگر تن به تغییر ندهد به شدت ضرر می‌کند و به هر صورت ایشان از چشم مردم می‌افتد و اعتماد مردم را در واقعیت سیاسی ایران از دست می‌دهد».
روحانی و کارهای نکرده‌اش می‌تواند بحران ناکارآمدی خود را تشدید کند. در این حالت اعتراض‌ها بازتولید می‌شود و زمینه را برای روی کارآمدن اردوگاه رادیکال جناح رقیب فراهم می‌سازد.
علی صوفی وزیر تعاون دولت اصلاحات با انتقاد از چینش کابینه آن را یک عقب‌گرد محافظه‌کارانه توسط روحانی می‌داند و به «ابتکار» می‌گوید: «طبعا دولتی که آقای روحانی انتخاب کرد با انتقادات زیادی از طرف اصلاح‌طلبان مواجه شد این انتقادات این معنا را داشت که او محافظه‌کاری کرده و دقیقا منطبق با عقبه رای خود و شعارهای خود و گرایشی که از خود نشان داده بود به سمت خلف وعده کرده است. روحانی ملاحظاتی داشته که آمده چنین رویکردی در پیش گرفته که این حرکت روحانی محافظه‌کارانه تعبیر می‌شود. اگر ما بخواهیم دراین دسته‌بندی‌ها تبار دولت را مشخص کنیم شاخصه این دولت با رفتار روحانی، محافظه‌کاری است. روحانی به اصولگرایان نزدیک شده است و کابینه او باب طبع این جناح بود تا جایی که آمدند و برای تشکر با ایشان ملاقات کردند.»

تحلیلگران حوزه سیاسی می‌پرسند این دولتی که صوفی بدان اشاره می‌کند چگونه می‌تواند دست به تغییرات بنیادین بزند؟ این احتمال وجود دارد که هرچند گام‌به‌گام اما رفته‌رفته این تغییرات نمود یابد اما عده دیگر همچنان ادعا می‌کنند آبی از قبل روحانی گرم نخواهد شد.

صوفی تاکید می‌کند: «شاید تغییراتی که دولت قصد انجام آن رادارد معنای رادیکال نداشته باشد. این دولت باید به سمت کارآمدی حرکت کند و این به معنای رادیکالیسم نیست. اما همانطور که از ایشان انتظار می‌رود باید ملاکش مردم و حل مشکلات آنها باشد. اکنون مسائل روانی جامعه نیز مزید برعلت شده و مردم به شدت مضطرب و نگرانند و از آینده می‌ترسند بنابراین دولت دراین شرایط بحرانی باید بیاید مدیریت بحران کند و این به نوعی استفاده از اختیاراتش است نه چیزی فراتر ازآن. کشور ما در شرایط جنگ نیز نشان داده می‌تواند بحران را تا حد زیادی با کمک مردم حل کند و اگر روحانی نخواهد یا نتواند شرایط را مدیریت کند وضع به مراتب بدتر خواهد شد.»
صوفی تصریح می‌کند: «روحانی فرد محافظه‌کاری است اما اگر بخواهد کاری بکند اکنون زمان آن است و شرایط برای وی مهیا است. او با آن مقاومت‌ها و موانعی که سال گذشته در چینش کابینه داشت روبه‌رو نیست. همه نگاه‌شان به تغییرات روحانی است. مواضعی که خود روحانی مطرح کرده این تعبیر را به ذهن متبادر می‌کند که نیت و جهت، انجام تغییرات است؛ اینکه تیم اقتصادی‌اش خوب کار نمی‌کند و در عین حال مدیرانی شجاع می‌خواهد. این همان رویکردی است که از نظر ما اصلاح‌طلبان باید تا به امروز اتخاذ می‌شد و نبود آن بحران‌آفرین شد. قطعا معتقدیم که روحانی به طور کلی محافظه‌کار و کیفیت مدیریت بحران او پایین است و بر همین مبنا معتقدیم که روحانی باید از لاک محافظه‌کاری بیرون بیاید و دست به تغییر بزند. چنانچه به مواضع اخیرش جامه عمل بپوشاند و به خواست نمایندگان مردم توجه کند می‌توان به تغییرات در سطح وزرا و مسئولان امیدوار بود».
اصل بر این استوار است که دولت روحانی یا شخص او چاره‌ای جز تغییر رویکرد ندارند. مخالفین نیز دائم بر بایدها تاکید دارند اما اینکه چقدر روحانی مرد تغییر باشد و چگونه به مطالبات مدنی پاسخ دهد سوالی است که باید درباره‌اش برای رسیدن به یک راهکار جامع‌الاطراف تامل کرد.

دیدگاه ها